Wcześniejsza spłata pożyczki – Twoje prawa i jak to zrobić

Pieniądze na spłatę pożyczki pojawiły się wcześniej, niż zakładałeś? Możesz oddać pożyczkę przed terminem i zapłacić mniej. To nie jest dobra wola pożyczkodawcy, tylko Twoje ustawowe prawo. Wyjaśniamy, co dokładnie mówi prawo, jak liczy się obniżkę kosztów i jak przeprowadzić wcześniejszą spłatę bez niespodzianek.

Co mówi ustawa o kredycie konsumenckim

Zasady wcześniejszej spłaty opisuje rozdział 4 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Obowiązują one również pożyczki z firm pożyczkowych, bo pożyczka jest w rozumieniu ustawy kredytem konsumenckim (art. 3). Najważniejsze przepisy:

• Art. 48 ust. 1 – masz prawo w każdej chwili spłacić całość lub część pożyczki przed terminem określonym w umowie.
• Art. 48 ust. 2 – pożyczkodawca nie może uzależnić wcześniejszej spłaty od tego, czy go o niej uprzedzisz.
• Art. 49 ust. 1 – przy spłacie całości całkowity koszt kredytu zmniejsza się o koszty dotyczące okresu, o który skrócono umowę, nawet jeśli poniosłeś je przed spłatą.
• Art. 49 ust. 2 – przy spłacie części ta zasada obowiązuje odpowiednio.
• Art. 52 – po spłacie całości przed terminem pożyczkodawca ma 14 dni na rozliczenie się z Tobą.

Postanowienia umowy nie mogą wyłączać ani ograniczać praw konsumenta przewidzianych w ustawie – jeśli umowa tak stanowi, stosuje się przepisy ustawy (art. 47).

Które koszty maleją

Obniżka dotyczy całkowitego kosztu kredytu, czyli nie tylko odsetek. Odsetki i tak nalicza się zwykle tylko za czas faktycznego korzystania z pieniędzy. Najważniejsze są koszty płacone z góry: prowizja, opłaty przygotowawcze czy koszty ubezpieczenia. Słowa „chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą” w art. 49 oznaczają, że one również podlegają proporcjonalnemu zmniejszeniu.

UOKiK stoi na stanowisku, że po wyroku TSUE z września 2019 r. nie ma wątpliwości co do interpretacji tego przepisu: przy wcześniejszej spłacie zwrot obejmuje proporcjonalną część wszystkich kosztów, w tym opłat, prowizji i ubezpieczenia. Urząd wskazuje metodę liniową: pożyczkodawca dzieli wszystkie koszty pozaodsetkowe przez liczbę dni kalendarzowych, na które zawarto umowę, i mnoży wynik przez liczbę dni, o które skrócono okres pożyczki. Tę kwotę powinien zwrócić klientowi.

Czy pożyczkodawca może pobrać prowizję za wcześniejszą spłatę

Ustawa dopuszcza taką prowizję tylko w wąskim przypadku (art. 50). Musi być zastrzeżona w umowie, spłata musi przypadać na okres ze stałym oprocentowaniem, a kwota spłacona w ciągu kolejnych 12 miesięcy musi przekraczać trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw ogłoszonego przez GUS za grudzień poprzedniego roku. Nawet wtedy prowizja nie może przekroczyć 1% spłacanej części kredytu, gdy do końca umowy zostało więcej niż rok, i 0,5%, gdy został rok lub mniej. Nie może też być wyższa niż odsetki za pozostały okres ani niż bezpośrednie koszty pożyczkodawcy związane ze spłatą.

W praktyce, przy typowych kwotach pożyczek konsumenckich, próg trzykrotności przeciętnego wynagrodzenia oznacza, że prowizja za wcześniejszą spłatę rzadko w ogóle może się pojawić. Sprawdź jednak zapis w swojej umowie.

Jak spłacić pożyczkę przed terminem – krok po kroku

1. Sprawdź w panelu klienta lub w umowie aktualne zadłużenie i numer rachunku do spłaty. Wiele firm pokazuje kwotę do spłaty na konkretny dzień.
2. Jeżeli kwoty nie ma w panelu, poproś pożyczkodawcę o jej wyliczenie na dzień planowanej spłaty. Nie musisz jednak uzyskiwać zgody – uprzedzenie nie jest warunkiem wcześniejszej spłaty.
3. Zrób przelew na rachunek wskazany w umowie, z tytułem, który pozwoli przypisać wpłatę (np. numer umowy). Przy spłacie części zaznacz, że chodzi o wcześniejszą spłatę.
4. Zachowaj potwierdzenie przelewu.
5. Po spłacie całości poczekaj na rozliczenie – pożyczkodawca ma na nie 14 dni (art. 52). Sprawdź, czy uwzględnia proporcjonalny zwrot kosztów.
6. Poproś o potwierdzenie, że pożyczka została spłacona w całości. Przyda się, gdyby w przyszłości pojawiły się wątpliwości.

Przy spłacie części pożyczki warto ustalić z pożyczkodawcą, czy zmniejszy się wysokość rat, czy skróci się okres spłaty, i poprosić o nowy harmonogram. Przy umowie zawartej na czas określony masz prawo na wniosek w każdej chwili bezpłatnie otrzymać harmonogram spłaty (art. 37).

Gdy pożyczkodawca nie zwraca kosztów

Jeżeli rozliczenie nie uwzględnia proporcjonalnego zmniejszenia kosztów, złóż reklamację u pożyczkodawcy, powołując się na art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim. Gdy reklamacja zostanie odrzucona albo nie zostanie w pełni uwzględniona, możesz zwrócić się do Rzecznika Finansowego, który zajmuje się też sporami z firmami pożyczkowymi. Bezpłatnej porady udzielają również miejscy i powiatowi rzecznicy konsumentów oraz infolinia konsumencka.

Wcześniejsza spłata a odstąpienie od umowy

To dwa różne uprawnienia. W ciągu 14 dni od zawarcia umowy możesz od niej odstąpić bez podania przyczyny (art. 53). Wtedy zwracasz pożyczoną kwotę wraz z odsetkami za okres od wypłaty do spłaty, najpóźniej w ciągu 30 dni od złożenia oświadczenia, a pożyczkodawcy nie przysługują żadne inne opłaty poza bezzwrotnymi kosztami poniesionymi na rzecz organów administracji publicznej (art. 54). Wcześniejsza spłata działa przez cały czas trwania umowy, ale obniża koszty proporcjonalnie, a nie do zera. Jeśli zmieniłeś zdanie tuż po podpisaniu umowy, sprawdź, czy korzystniejsze nie będzie odstąpienie.

Czy zawsze warto spłacić wcześniej

Z punktu widzenia kosztów – zwykle tak, bo płacisz odsetki za krótszy okres i odzyskujesz część kosztów pozaodsetkowych. Zanim jednak wydasz wszystkie oszczędności, zostaw sobie rezerwę na nieprzewidziane wydatki. Wcześniejsza spłata, po której za miesiąc potrzebujesz kolejnej pożyczki, może skończyć się wyższym kosztem niż spokojne spłacanie według harmonogramu.

Jeżeli wybierasz nową pożyczkę, możliwość wcześniejszej spłaty warto mieć z tyłu głowy: dłuższy okres daje niższą ratę i bezpieczeństwo, a gdy pojawią się pieniądze, możesz go skrócić. Oferty z kosztami dla wybranej kwoty i okresu znajdziesz w dobieraniu pożyczki i w zakładce pożyczki na raty.

O przyznaniu pożyczki i jej ostatecznych warunkach decyduje pożyczkodawca po ocenie wniosku.

O przyznaniu pożyczki i jej ostatecznych warunkach decyduje pożyczkodawca po ocenie wniosku.